Japan in de tang

De afgelopen tijd kreeg vooral Griekenland het zwaar te verduren op de financiële markten. Hoewel het land deel uitmaakt van de eurozone, schoot de rente bij de Grieken omhoog omdat de overheidsfinanciën verre van op orde zijn. Dat geldt door de crisis voor wel meer landen. Japan bijvoorbeeld. Hier en daar steken er geluiden de kop op dat Japan wel eens het volgende Griekenland zou kunnen worden. Terecht of paniekvoetbal?

Balanceren
De vraag lijkt gerechtvaardigd wanneer de financiële markten hun pijlen op Japan zullen richten. Het land van de rijzende zon zit economisch al veel langer in zwaar weer. Japan kampt met deflatie, een krimpende en vergrijzende bevolking en sinds de crisis een verder oplopen van het overheidstekort terwijl tegelijkertijd de belastinginkomsten terugvallen.

Vooralsnog kan Japan terugvallen op zijn nijver sparende bevolking. Geschat is 94% van alle uitstaande staatsobligaties in handen van de lokale bevolking. Die neemt op dit moment genoegen met een rentevergoeding van 1,3% op tienjaars staatsobligaties. Dat lijkt erg laag, maar kanttekening hierbij is dat Japan met een serieuze en hardnekkige deflatie kampt. Voor Japanners bedraagt hierdoor het effectieve rendement op een tienjaars staatsobligatie geen 1,3%, maar circa 3%.

Terug bij af
De Japanse overheid heeft een probleem, een groot probleem. Het Japanse ministerie van financiën verwacht dat de belastinginkomsten voor het fiscale jaar 2010 tot het laagste niveau terug zal vallen in de afgelopen vijfentwintig (!) jaar. Dat in een tijd dat het overheidstekort explosief is gestegen. De Japanse staatsschuld dreigt op te lopen tot 200% van het BNP in 2010/2011. Weinig landen die het zo bont (durven) maken.

En hoewel de Japanse overheid stimuleringspakketten groot in totaal circa 7% van het BNP in de economie pompte, valt de economische groei vooralsnog sterk tegen. Het laatst bekende cijfer betreft dat van het derde kwartaal: een plus van slechts 0,3% ten opzichte van het tweede kwartaal. De eerste raming bedroeg nog 1,2%, maar dat moest later sterk neerwaarts worden bijgesteld toen bleek dat het Japanse bedrijfsleven niet meer (geschat 1,6%) investeerde, maar fors minder (3%). Ook de Japanse consument laat het nog steeds afweten. De detailhandelsverkopen dalen al vijftien maanden op rij. Niet vreemd gezien het feit dat de lonen al anderhalf jaar dalen in Japan.

Lichtpuntjes
Natuurlijk is het niet één en al kommer en kwel. Zo groeit de industriële productie in Japan al negen maanden op rij dankzij de export. Export? Jazeker: het cash for clunkers programma in de VS heeft (tijdelijk) de vraag naar auto’s en auto-onderdelen gestuwd. Daarnaast heeft ook China de economische groei kunstmatig aangezwengeld, iets waar vooral Japan van lijkt te profiteren. Ook niet onbelangrijk: de officiële werkloosheid bedraagt in Japan rond de 5,2%. Dat is laag gezien de werkloosheidspercentages in de VS (afgerond 10%) en de eurozone (afgerond 9%).

Op het matje?
De vraag is of en wanneer Japan op het matje zal worden geroepen door de kredietbeoordelaars, danwel de financiële markten gezien de belabberde staat van de overheidsfinanciën. Per 2014 dreigt het overheidstekort in Japan uit te komen op een kleine 250% volgens taxaties van het IMF. Ter vergelijking: de VS zou in dat jaar met een tekort van circa 108% kampen en Duitsland rond de 90%.

Uit de hoek van partijen als Moody’s, Standard&Poors en Fitch Ratings blijft het relatief stil. Kijken we naar de CDS (credit default swap), dan blijkt duidelijk dat de kredietwaardigheid van de Japanse overheid in rap tempo verslechtert. Economen rekenen volgens een meting van Bloomberg echter slechts op een beperkt oplopen van de lange rente in Japan tot 1,55%.

Krijgen we op korte termijn Griekse toestanden rond Japanse staatsobligaties? Gezien de extreem en onverantwoord hoge overheidsschuld van Japan zou het antwoord ja moeten zijn. Toch is het weinig waarschijnlijk dat de vlam eerdaags in de pan zal slaan, omdat het overheidstekort in Japan vrijwel volledig intern kan worden gefinancierd. Landen als Griekenland doen noodgedwongen een relatief zwaar beroep op de buitenlandse kapitaalmarkt en zijn daardoor veel kwetsbaarder voor de tucht van de internationale financiële markten. Japan vormt, ook in dat opzicht, een eiland op zich. De overheidstekorten zullen dit jaar veel in de aandacht staan en situaties zoals rondom Griekenland zullen vaker voorbij komen. Japan zal daarbij zeker geregeld als risicoland worden betiteld, maar geldt niet als meest risicovol.


Martin Crum